22/09/2013

Língua Líquida


Sokrátes. E por meio de tudo isto parece-me que neste calor abrasador as cigarras cantam por cima das nossas cabeças e conversam entre si – e observam-nos. Se acaso soubessem que também nós somos como os outros, e que neste meio-dia uma tal preguiça de espírito se apossa de nós a ponto de não conversarmos e de nos deixarmos dormitar e seduzir pelo seu canto, sem dúvida que troçariam de nós, e fá-lo-iam com toda a justiça. Aliás, iriam tomar-nos por uns escravos quaisquer que vão ter com elas como se vai a uma pousada, iguais ao gado que passa o meio dia a dormir junto à fonte. Mas se derem por nós a conversar e a passar-lhes ao largo como passaríamos pelas Sereias sem lhes prestar caso, serão elas próprias a ficar deslumbradas e a conceder-nos sem hesitar o prémio que os deuses lhes permitem conceder.

Phædros. Mas afinal que prémio é esse? Não me parece que tenha alguma vez ouvido falar.

Sokrátes. Não fica bem a alguém que ama as Musas nunca ter ouvido falar desta história. Conta-se que [as cigarras] foram em tempos homens, dos que existiam antes de haver Musas. Quando estas nasceram, e quando com elas surgiu também o canto, alguns deles foram de tal forma arrebatados pelo prazer que lhes advinha enquanto cantavam que se esqueceram de comer e de beber, e morreram sem dar por isso. A raça das cigarras traça até eles a sua origem, e foi este o prémio que receberam das Musas: não precisarem de alimento algum, e perserverarem no canto sem comida nem bebida até morrerem, e reunirem-se depois disso com as Musas para lhes contarem quais dos que por cá andam as honraram [e a quais]. Contam a Terpsikhóre quem a honrou com danças, e a esses tornam-nos ainda mais amáveis. A Eratô cabem os que a honraram no amor, e assim por diante a cada uma de acordo com a homenagem que lhes é devida. Enumeram a Kalliópe, a mais velha, junto com a sua companheira Ouranía, quais foram os que passaram o seu tempo na filosofia e que desse modo as artes dessas Musas [τὴν εκείνων μουσικὴν] cultivaram. Pois de todo o círculo das Musas é a elas que cabe confiar a sua belíssima voz quer aos céus quer aos mais belos discursos que deuses e homens proferem. Isto parece-me então motivo bastante para conversarmos e para não nos deixarmos adormecer neste meio-dia.

Phædros. Falemos então.

Platão. Fedro. 258e-259d. Tradução de Miguel Monteiro Sena.


Fala-me, Musa, do homem astuto que tanto vagueou,
depois que de Tróia destrui a cidadela sagrada.
Muitos foram os povos cujas cidades observou,
cujos espíritos conheceu; e foram muitos no mar
os sofrimentos por que passou para salvar a vida,
para conseguir o retorno dos companheiros a suas casas.
Mas a eles, embora o quisesse, não logrou salvar.
Não, pereceram devido à sua loucura,
insensatos, que devoraram o gado sagrado de Hiperíon,
o Sol – e assim lhes negou o deus o dia do retorno.
Destas coisas fala-nos agora, ó deusa, filha de Zeus.
Homero. Odisseia. I.1-11. Tradução de Frederico Lourenço.


{ΣΩ.} Σχολὴ μὲν δή, ὡς έοικε· καὶ ἅμα μοι δοκοῦσιν ὡς εν τῷ πνίγει ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν οἱ τέττιγες ᾴδοντες καὶ αλλήλοις διαλεγόμενοι καθορᾶν καὶ ἡμᾶς. ει οῦν ίδοιεν καὶ νὼ καθάπερ τοὺς πολλοὺς εν μεσημβρίᾳ μὴ διαλεγομένους αλλὰ νυστάζοντας καὶ κηλουμένους ὑφ' αὑτῶν δι' αργίαν τῆς διανοίας, δικαίως ὰν καταγελῷεν, ἡγούμενοι ανδράποδ' άττα σφίσιν ελθόντα εις τὸ καταγώγιον ὥσπερ προβάτια μεσημβριάζοντα περὶ τὴν κρήνην εὕδειν· εὰν δὲ ὁρῶσι διαλεγομένους καὶ παραπλέοντάς σφας ὥσπερ Σειρῆνας ακηλήτους, ὃ γέρας παρὰ θεῶν έχουσιν ανθρώποις διδόναι, τάχ' ὰν δοῖεν αγασθέντες.

{ΦΑΙ.} Έχουσι δὲ δὴ τί τοῦτο; ανήκοος γάρ, ὡς έοικε, τυγχάνω ών.

{ΣΩ.} Ου μὲν δὴ πρέπει γε φιλόμουσον άνδρα τῶν τοιούτων ανήκοον εῖναι. λέγεται δ' ὥς ποτ' ῆσαν οὗτοι άνθρωποι τῶν πρὶν Μούσας γεγονέναι, γενομένων δὲ Μουσῶν καὶ φανείσης ῳδῆς οὕτως άρα τινὲς τῶν τότε εξεπλάγησαν ὑφ' ἡδονῆς, ὥστε ᾴδοντες ημέλησαν σίτων τε καὶ ποτῶν, καὶ έλαθον τελευτήσαντες αὑτούς· εξ ὧν τὸ τεττίγων γένος μετ' εκεῖνο φύεται, γέρας τοῦτο παρὰ Μουσῶν λαβόν, μηδὲν τροφῆς δεῖσθαι γενόμενον, αλλ' άσιτόν τε καὶ άποτον ευθὺς ᾴδειν, ἕως ὰν τελευτήσῃ, καὶ μετὰ ταῦτα ελθὸν παρὰ Μούσας απαγγέλλειν τίς τίνα αυτῶν τιμᾷ τῶν ενθάδε. Τερψιχόρᾳ μὲν οῦν τοὺς εν τοῖς χοροῖς τετιμηκότας αυτὴν απαγγέλλοντες ποιοῦσι προσφιλεστέρους, τῇ δὲ Ερατοῖ τοὺς εν τοῖς ερωτικοῖς, καὶ ταῖς άλλαις οὕτως, κατὰ τὸ εῖδος ἑκάστης τιμῆς· τῇ δὲ πρεσβυτάτῃ Καλλιόπῃ καὶ τῇ μετ' αυτὴν Ουρανίᾳ τοὺς εν φιλοσοφίᾳ διάγοντάς τε καὶ τιμῶντας τὴν εκείνων μουσικὴν αγγέλλουσιν, αἳ δὴ μάλιστα τῶν Μουσῶν περί τε ουρανὸν καὶ λόγους οῦσαι θείους τε καὶ ανθρωπίνους ἱᾶσιν καλλίστην φωνήν. πολλῶν δὴ οῦν ἕνεκα λεκτέον τι καὶ ου καθευδητέον εν τῇ μεσημβρίᾳ.

{ΦΑΙ.} Λεκτέον γὰρ οῦν.


Ὀδυσσείας τὸ φροίμιον

Άνδρα μοι έννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ
πλάγχθη, επεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον έπερσε·
πολλῶν δ' ανθρώπων ίδεν άστεα καὶ νόον έγνω,
πολλὰ δ' ὅ γ' εν πόντῳ πάθεν άλγεα ὃν κατὰ θυμόν,
αρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
αλλ' ουδ' ὧς ἑτάρους ερρύσατο, ἱέμενός περ·
αυτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ατασθαλίῃσιν όλοντο,
νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ηελίοιο
ήσθιον· αυτὰρ ὁ τοῖσιν αφείλετο νόστιμον ῆμαρ.
τῶν ἁμόθεν γε, θεά, θύγατερ Διός, ειπὲ καὶ ἡμῖν.

21/09/2013

Coisas que Platão Nunca Entenderia

onde abundou o pecado superabundou a graça
οὗ δὲ επλεόνασεν ἡ ἁμαρτία ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις
Romanos 5:20

20/09/2013

A Song of Degrees — Geoffrey Hill

tradução dedicada ao André Simões

Um Cântico de Graus

Diz-se Adonai que a tua palavra escondida
se declara a si mesma
mesmo desde a obscuridade
por energias dispersas
caídas sobre a stasis
trazidas por estranhos à interpretação,
aspirando à desgraça comum.

Destinados, como herdeiros naturais do espírito,
os teus pródigos e desbenditos loucos
ergueram pedras
em desertos; nos templos deitaram-nas abaixo;
coisas passadas e coisas a vir imperturbável
império de desgosto,
dos cronicamente traídos.

Desgraça a desgraça; lá entregas a tua lei
ao acaso
testemunha inescapável:
o grito dum centurião, as mulheres
a carregar o seu óleo ou sangue; aqui libertas
Bartimeu para sempre
à sua fé cega.


Tradução minha.



A Song of Degrees
Geoffrey Hill


It is said Adonai your hidden word
declares itself
even from obscurity
through energies dispersed
fallen upon stasis
brought by strangers to interpretation,
aspirant to the common plight.

Destined, as natural heirs of the spirit,
your prodigal unholy fools
raised stones
in deserts; in the temples cast them down;
things past and things to come unshaken
empire of chagrin,
of the chronically betrayed.

Plight into plight; there you commit your law
to chance
inescapable witness:
a centurion's cry, the women
bearing their oil or blood; here you release
Bartimeus for ever

to his blind faith.

13/09/2013

Phebo é o Deus do Sol. O seu atributo é a claridade. Mas ensina-nos Homero que, precisamente por ser o Deus do Sol, está em seu poder manifestar a sua apophania mais forte vindo na forma da Noite.

Squalidus interea genitor Phæthontis et expers
ipse sui decoris, qualis, quum deficit orbem,
esse solet, lucemque odit seque ipse diemque
datque animum in luctus et luctibus adicit iram
officiumque negat mundo. "Satis" inquit "ab ævi
sors mea principiis fuit inrequieta, pigetque
actorum sine fine mihi, sine honore laborum!
Quilibet alter agat portantes lumina currus!
Si nemo est omnesque dei non posse fatentur,
ipse agat ut saltem, dum nostras temptat habenas,
orbatura patres aliquando fulmina ponat!
Tum sciet ignipedum vires expertus equorum
non meruisse necem, qui non bene rexerit illos."
Ovidii Metamorphoses II.381-393

10/09/2013

Os Dioskúroi

(Tradução in fierii; para ser emparelhada com esta)

Os Dioskúroi

Vós nobres irmãos nas alturas, imortal
Astro, a vós vos pergunto, Heróis, qual a razão
De eu Lhe ser tão subserviente e
Porque é que o Forte me toma para si.

Isto porque apesar de ser pouco, é o Uno que tenho comigo,
E por ninguém o querer devo trocá-lo, uma boa Sorte,
Um Permanecer límpido, puro,
E virado para a memória dos vívidos dias.

Mas este Uno diz-me onde quer que eu
Dirija a música das minhas cordas e eu faço-o.
Sigo-o com o meu canto para
As trevas dos Corajosos e nele me afundo.

«Com Nuvens», cantaria eu, «beber-te-ia a Tempestade,
Chão trocista, mas com o sangue do Homem,
Cala-se, e santifica-se, quem em vão o seu igual
Interrogaria nas profundezas e nas alturas.»

Friedrich Hölderlin. Tradução minha.


Die Dioskuren

Ihr edeln Brüder droben, unsterbliches
Gestirn, euch frag ich, Helden, woher es ist,
Daß ich so untertan ihm bin und
So der Gewaltige sein mich nennet.

Denn wenig, aber Eines hab ich daheim, das ich,
Da niemand mag, soll tauschen, ein gutes Glück,
Ein lichtes, reines, zum Gedächtnis
Lebender Tage zurückgeblieben.

So aber er gebietet, dies Eine doch,
Wohin ers wollte, wagt ich mein Saitenspiel,
Samt dem Gesange folgt ich, selbst ins
Dunkel der Tapferen, ihm hinunter.

»Mit Wolken«, säng ich, »tränkt das Gewitter dich,
Du spöttischer Boden, aber mit Blut der Mensch,
So schweigt, so heiligt, der sein Gleiches
Droben und drunten umsonst erfragte.«

05/09/2013

So liebt er sie bis an das Ende

Wiewohl mein Herz in Tränen schwimmt,
Daß Jesus von mir Abschied nimmt,
So macht mich doch sein Testament erfreut:
Sein Fleisch und Blut, o Kostbarkeit,
Vermacht er mir in meine Hände.
Wie er es auf der Welt mit denen Seinen
Nicht böse können meinen,
So liebt er sie bis an das Ende.

Claudiano

ast ubi paulatim præceps audacia crevit
cordaque languentem dedidicere metum,
jam vagus inrumpit pelago cælumque secutus...

Claudiani De Raptu Propserpinæ I.9-11

02/09/2013

Sempre Platão

Depois de tanta coisa lida, volta-se sempre aos mesmos livros. Os verdadeiros acrescentos, mesmo de dentro dos clássicos, são poucos. Homero, os Salmos, Vergílio, e pouco mais. E Platão. Sempre Platão.

O que muda é o que lá buscamos. As razões que me levavam a ler o Hölderlin dois ou mais anos atrás são diametricamente opostas às que me fazem lê-lo agora. Antes lia-o por encontrar nelo um amigo de dores. Agora leio-o como um querido adversário, um amado inimigo. Estimo-o tanto mais quanto menos a via dele é a minha.

cada palavra conta

per cercar virtute e canoscenza

to follow knowledge like a sinking star



qual a parte de virtute que não estás a perceber?

e qual a parte de sinking?